Kontrola NIK dotycząca zarządzania kryzysowego na kolei

Kontrola NIK P/23/017 „Funkcjonowanie systemów zarządzania kryzysowego na kolei” obejmowała lata 2020–I półrocze 2023, z wykorzystaniem dowodów sporządzonych także poza tym okresem. Czynności kontrolne prowadzono od 29 czerwca do 21 grudnia 2023 r. Badano Ministerstwo Infrastruktury, PKP Polskie Linie Kolejowe, PKP S.A., PKP Informatykę, PKP Telkol oraz siedmiu przewoźników. Przywołane tu ustalenia dotyczą ministra właściwego do spraw transportu i Ministerstwa Infrastruktury w okresie, gdy resortem kierował Andrzej Adamczyk; cała kontrola miała szerszy zakres podmiotowy. Według opublikowanych 27 listopada 2024 r. wyników NIK minister nie zapewnił skutecznego działania ustawowego systemu zarządzania kryzysowego na kolei, nie określił zasad współpracy ze spółkami kolejowymi i nie zapewnił odpowiednich narzędzi koordynacji systemu. Jednym z badanych zdarzeń była awaria urządzeń sterowania ruchem, która rozpoczęła się 17 marca 2022 r. i destabilizowała ruch do godzin porannych 18 marca. Brak sterowania wystąpił na obszarze 13 z 23 zakładów linii kolejowych PKP PLK. Według NIK minister nie zakwalifikował zdarzenia jako sytuacji kryzysowej i nie zwołał nadzwyczajnego posiedzenia Zespołu Zarządzania Kryzysowego. Raport podaje, że awaria objęła 1123 km linii: odwołano 457 pociągów, opóźniono 1155 pasażerskich i 173 towarowe, a sumaryczne opóźnienie wyniosło 128 579 minut. NIK wskazała również nieprawidłowe planowanie i ewidencjonowanie wydatków na zarządzanie kryzysowe w części 39 budżetu państwa oraz brak pełnej jawności i przejrzystości tych wydatków. Izba odnotowała także działania prawidłowe: inicjatywy legislacyjne ministra, wyznaczenie w porozumieniu z przedsiębiorcami obiektów kolejowych jako infrastruktury krytycznej, cykliczne analizy ochrony tych obiektów oraz powołanie Zespołu Zarządzania Kryzysowego i Zespołu Monitorowania Zagrożeń wraz z określeniem zasad ich działania. Minister Infrastruktury zgłosił zastrzeżenia do wystąpienia pokontrolnego. Pierwsze dotyczyło brakujących elementów Planu Zarządzania Kryzysowego; Kolegium NIK uwzględniło je częściowo. Drugie, dotyczące jawności i przejrzystości wydatków, oddalono w całości. Informacja o wynikach kontroli opisuje rezultat tej procedury. Zastrzeżeń nie przypisujemy osobiście Adamczykowi — raport wskazuje organ, który je zgłosił. NIK skierowała do Ministra Infrastruktury wniosek o opracowanie i wdrożenie szczegółowych zasad oraz procedur funkcjonowania ustawowego systemu zarządzania kryzysowego na kolei, uwzględniających spółki kolejowe i Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego. Według stanu na 6 maja 2024 r. z 22 wniosków pokontrolnych pięć wykonano, trzy były w trakcie realizacji, a 14 pozostawało niewykonanych. Są to zbiorcze dane dla całej kontroli, nie wyłącznie dla ministerstwa. 5 lutego 2025 r. sejmowa Komisja Infrastruktury rozpatrzyła informację o wynikach kontroli. Przedstawili ją reprezentanci NIK. Stan sprawdzony 5 października 2026 r.: kontrola jest zakończona. W sprawdzonych źródłach nie odnaleziono późniejszej kompleksowej publikacji NIK zmieniającej ocenę lub aktualizującej końcowy stan wykonania wniosków. Nie oznacza to, że po wskazanej w raporcie dacie nie podejmowano działań naprawczych. Dokumenty kontroli nie rozstrzygają odpowiedzialności karnej Andrzeja Adamczyka i nie dają podstaw do przypisywania mu statusu podejrzanego, oskarżonego lub skazanego w związku z opisanymi ustaleniami.