Dotacje z programu MEiN „Rozwój potencjału infrastrukturalnego” — ustalenia NIK i śledztwo dotyczące programu

22 sierpnia 2022 r. Minister Edukacji i Nauki ustanowił program „Rozwój potencjału infrastrukturalnego podmiotów wspierających system oświaty i wychowania”, określany później w mediach jako „Willa Plus”. Dotacje mogły finansować m.in. zakup nieruchomości, budowę lub dostosowanie obiektów oraz wyposażenie. MEiN 4 listopada 2022 r. ogłosiło wyniki pierwszej edycji: 42 projekty na prawie 40 mln zł. Ministrem był wówczas Przemysław Czarnek. Komunikat z 2022 r. znajduje się dziś w serwisie Ministerstwa Edukacji Narodowej, lecz opublikował go ówczesny resort MEiN. W opublikowanych 12 lipca 2023 r. wynikach kontroli wykonania budżetu za 2022 r. NIK wskazała m.in. dwie dotacje na łącznie 1,5 mln zł dla instytucji kultury nieuprawnionych do udziału w programie oraz przyznanie Fundacji Wolność i Demokracja 4,5 mln zł poza przewidzianym trybem naboru po zmianie planowanej nieruchomości. Resort wyjaśniał, że pierwotnie wskazana nieruchomość przestała być dostępna; według NIK zasady programu nie przewidywały takiej zmiany po zakończeniu naboru. Izba stwierdziła też, że trzem podmiotom przyznano łącznie 6 mln zł, choć według opinii ekspertów nie spełniały kryterium doświadczenia. NIK uznała za nierzetelne przyznanie 84,8513 mln zł bez rekomendacji zespołów doradczych w czterech programach oświatowych łącznie, nie tylko w „Willi Plus”; w programie infrastrukturalnym dotyczyło to 29 spośród 45 beneficjentów. Czarnek bronił programu w Sejmie 7 lutego 2023 r. Wskazywał, że opinie ekspertów nie były wiążącymi decyzjami, a ostateczne decyzje podejmował minister. Zapewniał, że środki służą działalności edukacyjnej organizacji i celom statutowym. To jego stanowisko, odrębne od późniejszej oceny NIK. W odpowiedzi na zapytanie poselskie z 17 marca 2025 r. MEN podało, że 7 listopada 2024 r. złożyło zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa dotyczące sposobu prowadzenia programu, realizacji działań i podstaw udzielania dotacji. W zestawieniu osób i podmiotów ministerstwo wymieniło Przemysława Czarnka oraz czterech innych funkcjonariuszy publicznych. Zawiadomienie nie oznacza przedstawienia zarzutów ani statusu podejrzanego. MEN podało też, że jego kontrola Lokalnej Organizacji Turystycznej INTE-GRA zakończyła się oceną negatywną: według resortu 1 mln zł wykorzystano niezgodnie z przeznaczeniem i środki podlegały zwrotowi. Podobną negatywną ocenę dotyczącą 2,186 mln zł ministerstwo przekazało o Fundacji Dumni z Elbląga. Są to ustalenia kontroli MEN, odrębne od oceny odpowiedzialności karnej. 4 lutego 2025 r. CBA wszczęło kontrolę procedur podejmowania i realizacji decyzji o wsparciu z programu, o czym poinformowało MEN. Przywołane źródła potwierdzają jej wszczęcie, nie wynik końcowy. Decyzją Prokuratora Krajowego z 9 kwietnia 2025 r. śledztwo dotyczące możliwego przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy i urzędników MEiN przekazano Prokuraturze Okręgowej w Radomiu. W połączonym wątku dotyczącym LOT „Inte Gra” Robert S. i Maja M. uzyskali status podejrzanych w związku z zarzutami dotyczącymi 1 mln zł dotacji. Według relacji „Faktu”, powołującej się na prokuraturę, zarzuty przedstawiono im 25 września 2025 r. Komunikat prokuratury z 20 listopada 2025 r. potwierdza ich status oraz zabezpieczenie nieruchomości hipoteką przymusową do 1 mln zł i zakazem zbywania oraz obciążania. Nie jest to wyrok. Według informacji przekazanej „Faktowi” przez rzeczniczkę Prokuratury Okręgowej w Radomiu 7 sierpnia 2026 r. śledztwo przedłużono do 8 lutego 2027 r.; wówczas nie planowano jeszcze czynności dotyczących Czarnka. Ten opis odnosi się do stanu z sierpnia i nie przesądza dalszych decyzji procesowych. Prokuratura 23 września 2026 r. poinformowała, że dzień wcześniej zatrzymano i przedstawiono zarzuty trzem kolejnym osobom: prezesom Fundacji „Dumni z Elbląga”, podmiotu „Sokół” w Lublinie oraz Fundacji „Ostre Łąki”. W komunikacie użyto dwóch różnych rozwinięć nazwy lubelskiego „Sokoła”, dlatego nie przesądzamy tu jego pełnej nazwy. Zarzuty dotyczą m.in. oświadczeń we wnioskach, deklarowanego wykorzystania nieruchomości i wydatkowania dotacji. Podejrzani nie przyznali się do zarzucanych czynów; według komunikatu Policji Mazowieckiej z 24 września zastosowano dozory policyjne, a wobec jednego z podejrzanych także zakaz opuszczania kraju. Policja podała, że łączna kwota szkody zarzucanej w tych trzech wątkach wynosi 3,746 mln zł. Są to ustalenia organów ścigania, podlegające ocenie sądu. Stan na 5 października 2026 r.: w połączonych wątkach śledztwa co najmniej pięć osób związanych z beneficjentami ma status podejrzanych. W dostępnych komunikatach prokuratury nie ma informacji o przedstawieniu Przemysławowi Czarnkowi zarzutów, nadaniu mu statusu podejrzanego ani skierowaniu przeciwko niemu aktu oskarżenia.